Lichaam en geest

een tweeluik

Misbruikt


Een bijna zestigjarige vrouw is sinds enkele maanden in therapie vanwege seksueel
misbruik toen ze tien was.
Zij heeft het misbruik indertijd ontkend bij het buurtonderzoek door de politie om haar
moeder in bescherming te nemen. In die periode had zij het idee dat haar moeder het
niet aan zou kunnen, als uit zou komen dat haar dochter misbruikt was door een
buurjongen. Moeder kon na deze ontkenning opgelucht adem halen; het jonge meisje
stopte de zeer pijnlijke ervaring diep weg om er nooit meer over te praten. Totdat de
vrouw ruim zeven jaar geleden borstkanker kreeg en in die spannende maanden
nadacht over haar leven…...

En langzaam kwamen de herinneringen aan de vroege ervaringen als het ware weer
tot leven.
Zij sprak er in bedekte termen over met haar oudere zus en haar man.
Nu is haar moeder sinds enkele jaren meer en meer hulpbehoevend en zij ervaart hoe
moeilijk zij het vindt om voor haar moeder te zorgen, om er voor moeder te zijn.
Zij voelde als jong meisje dat moeder er niet voor haar was en het lijkt erop alsof het
nu wordt omgedraaid. Er is al een tijd een innerlijk proces op gang en zij ervaart hoe
dat proces haar als het ware dwingt om dat verder te onderzoeken. En zo meldde zij
zich voor therapie.

De therapie versnelt dit innerlijke proces, waarbij de volgende ervaring illustratief is.
Enkele weken geleden lukte het haar om tijdens een sessie iets te vertellen over het
misbruik. Over hoe zij door twee oudere jongens een schuur in werd gelokt en daar
werd aangerand of verkracht. Zij voelt nu de druk weer op haar buik.
In de week na de sessie heeft ze een vaginale bloeding en bezorgd gaat ze naar de
huisarts. Die weet te regelen dat ze snel naar de gynaecoloog kan voor verder
onderzoek.
Die nacht droomt ze dat ze hevig vaginaal bloedt. Ze schrikt wakker en ze is er van
overtuigd dat er veel bloed tussen haar benen is. Maar als ze voelt is er niks, geen
druppel bloed.

We spreken elkaar en ze geeft aan dat ze haar angst en spanning nauwelijks kan
hanteren. Tijdens de sessie groeit meer en meer het besef dat de bloeding en de
droom wel eens zouden kunnen verwijzen naar het psychologisch proces dat heftig op
gang is gekomen en dat er lichamelijk niks aan de hand is. Maar natuurlijk is het
verstandig om de gynaecoloog te raadplegen. Met beduidend meer innerlijke rust
weet ze de dagen door te komen tot ze naar de dokter kan.
Het gynaecologisch onderzoek maakt duidelijk dat lichamelijk alles goed is.
Het is psychologie, een innerlijk proces dat zo krachtig is dat er zelfs een lichamelijke
bloeding plaats heeft.
Een krachtige innerlijke stroom is op gang gekomen. Een stroom die haar meer open
zal maken voor wat er is gebeurd, voor innerlijke herinneringen. Maar zij kan
daardoor ook meer open worden als mens, die het leven en hen die in haar leven zijn,
meer open tegemoet zal gaan treden.

Opener voor zichzelf, meer vertrouwend op zichzelf. Toegroeien naar een ik mag er
zijn. Mogen zeggen wat ze zou willen zeggen. En dat zonder de angst dat een ander
daardoor uit balans zou raken of dat niet aan zou kunnen.
Dit uit de wekelijkheid gehaalde voorbeeld laat iets zien over het groeiproces van een
cliënt. Daarnaast wordt er in zichtbaar op welke wijze lichaam en geest samenwerken.
Op geestelijk niveau is er iets aan de gang, een innerlijk proces komt op gang. Het
lichaam reageert heel direct met een bloeding die daarna ook nog in een droom wordt
verbeeld. We zouden de uitingen van het lichaam niet begrijpen als daarnaast niet
onmiddellijk de ontwikkeling op geestelijk niveau wordt gelegd.

De Machinist


Lichaam en geest staan dicht bij elkaar en kunnen soms heftig samenwerken.
Dat wordt ook duidelijk uit het volgende voorbeeld van de treinmachinist die
geconfronteerd wordt met de zoveelste dodelijke aanrijding. Met hem had ik in een
eerdere therapie gewerkt aan de traumatische ervaringen van aanrijdingen.

Daarbij was duidelijk geworden dat hij datgene dat hij had meegemaakt als machinist
eigenlijk niet meer verwerkt kreeg. Het was voor hem zo heftig geweest dat hij
ervaringen uit het verleden geen plaats meer kon geven. Met duidelijke angst keek hij
naar de toekomst.
Maar ……..de toekomst van een machinist is niet te vrijwaren van mogelijke
aanrijdingen. Zo gebeurde het dat hij geconfronteerd werd met een aanrijding van
een hem tegemoet komende trein. Terwijl hij een station binnen reed zag hij dat 100
meter voor hem een tegemoet komende trein stilstond vanwege een aanrijding. Alleen
al het zien hiervan - voor de duidelijkheid: dus geen eigen aanrijding - gaf zoveel
spanning dat hij enorm veel rugpijn kreeg. Hij zakte als het ware door zijn rug. Deze
machinist was bekend met regelmatige rugpijn, je zou kunnen zeggen dat was zijn
kwetsbare plek. De confrontatie met deze aanrijding gaf zoveel rugproblemen dat hij
zo goed als verlamd kwam thuis te zitten.

Hij had als treinmachinist eerder drie dodelijke aanrijdingen gehad, toen hij in oktober
2012 op volle snelheid met de intercity in de buurt van Breda reed.
Plotseling zag hij hoe een jongeman van achter de hekken op een spoorwegovergang
de rails op liep. In een flits schoot het door hem heen dat hij op het laatste moment
nog wel weg zou springen. Maar de jongeman spreidde zijn armen tot een kruis, keek
op naar de trein, en er volgde een enorme klap.
De psychische schade bij de machinist was enorm. Of dit nu het gevolg was van een
opeenstapeling van stress door de eerdere aanrijdingen of dat het kwam door de
manier waarop die jongen op de rails was gaan staan, het was enorm heftig!

De behandeling met EMDR was in die zin bijzonder dat werken met oogbewegingen
niet lukte. We hebben daarom gewerkt met handtaps.
Het resultaat van de behandeling was van dien aard dat de machinist herstel meldde
en korte tijd later weer aan het werk kon. Ruim een jaar later, in november 2013
raakte hij indirect betrokken bij een volgende aanrijding.

Terwijl hij stil stond op het station in Deurne, met de intercity op weg naar Eindhoven,
sprong een man enkele honderden meters verder voor de goederentrein uit
tegenovergestelde richting.
"Onze" machinist raakte betrokken bij de gehele hectiek rond zo'n aanrijding. Hectiek
van politie, ambulance, brandweer. Hij stond te trillen op zijn benen, kreeg een
migraine aanval en heftige pijnen in de rug. Zo ging hij gebroken naar huis.

Enkele dagen later zag ik hem in mijn spreekkamer, heel voorzichtig lopend, helemaal
bleek, de pijn gestild met morfinepleisters. De beelden van de aanrijding in Breda,
ruim een jaar geleden, golfden over hem heen.
De behandeling heeft bestaan uit diepte-ontspanning en exposure in vitro 3 . De
ontspanning hebben we op band gezet zodat hij thuis kon oefenen, waarbij iedere
keer de Breda-beelden zich meteen aandienden. Maar met pijnstilling, ontspanning en
exposure kwam er herstel en hoefde een geplande herniaoperatie niet door te gaan.
Een nieuwe EMDR-behandeling durfde en wilde hij niet aangaan.
De lichamelijke en psychologische pijnen waren zo heftig geweest dat alleen al het
idee dat iets daarvan zou terugkomen, hem vervulde met hevige angst.

Hij wilde ook niet meer als machinist aan het werk, althans niet meer in het
reizigersvervoer. Het laatste jaar van zijn carrière heeft hij gewerkt bij het rangeren
van personentreinen.

De hernieuwde confrontatie met de nog niet volledig genezen wond van de Breda-
aanrijding in 2012 was zo heftig dat hij psychologisch maar ook lichamelijk volledig
instortte. De psychologische pijn was indrukwekkend, vooral hoe dit lichamelijk
uitwerkte in migraine en hevige rugpijn, waarbij zelfs een hernia zichtbaar werd. Een
hernia zó fors dat de specialist vermoedde dat een operatie noodzakelijk zou zijn.
Dat dit uiteindelijk niet hoefde, kwam door de herstelde geestelijke stabiliteit en door
de ontwikkelde innerlijke wil dat hij geen pijn meer wilde hebben.